Халықтық дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар – бұл ерекше байланыс, өткенді бүгінгімен байланыстыратын «уақыт көпірі». Олардың кейбіреулері орыс халқының пұтқа табынушылық өткенінен бастау алады, тіпті Ресей шоқындыру рәсімінен өтпес бұрын да, олардың қасиетті мағынасы біртіндеп жоғалып, ұмытылды, бірақ негізгі сәттер сақталып, әлі күнге дейін орын алады. Ауылдық жерлерде орыс дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары қалаларға қарағанда құрметтеледі және есте сақталады, бұл қала тұрғындарының жеке өмір салтына байланысты.

Көптеген салт-дәстүрлер отбасылық өмірмен байланысты (бұл құда түсу,  үйлену тойлары және балаларды шоқындыру рәсімі). Ежелгі рәсімдер мен жораларды өткізу болашақта сәтті және бақытты өмірге, ұрпақтардың денсаулығына және отбасының жалпы әл-ауқатына кепілдік береді деп саналады.

Ежелгі заманнан бері славян отбасылары көптеген отбасы мүшелерімен ерекшеленді (20 адамға дейін), ересек балалар үйленіп, туған үйінде тұрады, отбасының басшысы әкесі немесе үлкен ағасы болады, оларды отбасының  барлық мүшелері  тыңдап,  барлық талаптарын  сөзсіз орындауға міндетті  болады.

Қазіргі орыс отбасы – қалалық және ауылдық – шағын отбасы; көбінесе ол екі ұрпақтан тұрады, яғни ата-анасынан (немесе олардың біреуінен) және олардың үйленбеген (тұрмысқа шықпаған) балаларынан. Енді үйленген ұлдар ата-аналар отбасынан шығуға тырысады. Осы жалпы тенденцияға қарамастан, үлкен топ, әсіресе ауылдық жерлерде, үш ұрпақтан тұратын отбасылардан тұрады, жас жұбайлар ата-аналарымен (немесе олардың біреуімен) бірге тұрады. Ұлдардың бірі міндетті түрде ата-анасымен бірге болған дәстүрді ауылдың қоғамдық пікірі қолдайды. Әдетте, ең алдымен кіші інілері бар жас жұптар бөлінеді.

Қалалық отбасының құрылымы икемді және мүліктік қатынастардан туындайтын дәстүрлермен тығыз байланысты емес. Үйленген ұлына қарағанда ата-анасының тұрмыс құрған қызымен және оның отбасымен бірге тұруы тән. Көп жағдайда үйленген (және тұрмысқа шыққан) балалар бөлек тұрады.

Өткен жылдармен салыстырғанда отбасының сандық құрамында айтарлықтай өзгерістер орын алады. Орыс ауыл халқы арасында ең маңызды топ үш-төрт адамнан тұратын отбасылар болып табылады (орта есеппен — отбасылардың жалпы санының 44,6%; жекелеген облыстар бойынша бұл пайыз 41,6-дан 51,3-ке дейін ауытқиды). Бес адамнан тұратын және одан жоғары отбасылар 27,7%-ды құрайды; жекелеген облыстар бойынша - 19,9%-дан 33,8%-ға дейін. Бұл көп балалы отбасылар немесе үш ұрпақтан тұратын отбасылар.

Енді, әдетте, ер адамдар әскерден оралғаннан кейін үйленеді, яғни 22-25 жаста. Қыздардың  көбісі 18-22 жасында тұрмысқа шығады.

Әдетте үйлену тойлары күзде, егін жиналғаннан кейін немесе қыста шоқындыру рәсімінен өткеннен кейін (19 қаңтар) өтеді. Содан кейін үйлену үшін өте сәтті уақыт Пасхадан кейінгі бірінші апта, «Қызыл төбешік» деп аталады. Үйлену тойының алдында құда түсу  рәсімі өтеді, күйеу жігіттің ата-анасы қалыңдықтың отбасына оның ата-аналарына бірге келген кезде, егер ата-аналар қызының тұрмысқа шығуына келіссе, онда көрсету  рәсімі өткізіледі (болашақ жас жұбайлармен танысу), содан кейін сөз байласу мен қол соғу рәсімі өтеді (ата-аналар жасау мен үйлену тойының күнін шешеді). Қазіргі уақытта жастар  келісімнен кейін бір-бірімен кездесуді жалғастырады  (клубта, кинода, үйде), сондықтан күйеу жігіттің қалыңдыққа баруымен дәстүрлі үйлену тойлары мүлдем жойылып кетті. Көптеген жерлерде қыздар кеші  жойылған. Олар  орын алатын  жерлерде  кейбір дәстүрлі сәттерді (қонақтардың қошаметтеу, сыйлық беру және т.б.) сақтай отырып, жастар кешінің сипатын қабылдады.

Барлық жерде үйлену тойы ең тұрақты болып табылады. Оған бұрынғыдай үлкен мән беріледі. Үйлену тойы енді екі-үш күнге созылады. Оған кем дегенде 30-40 адам жиналады; егер бұрын бұл көптеген туыстар мен жекжаттар болса, қазір достарын, колхозшылар мен ауыл жұртшылығының өкілдерін шақыру әдетке айналған.Үйлену тойында оның негізгі дәстүрлі сәттері әдеттегі ретпен: қалыңдықты киіндіру, оған күйеу жігіттің келуі және сонымен бірге қалыңдықтың жанындағы орынды сатып алу көрінісі сақталады. Кейбір жерлерде «қалыңдықтың шаштарын сату» ойын дәстүрі сақталған, оның символикасы қазір қалыңдықтардың қысқа шаштары бар екендігімен ерекшеленеді. Күйеу мен қалыңдықтың ата-аналары күйеу жігіттің үйіне кетер алдында батасын береді. Осы сәтте жас ерлі-зайыптылардың некесін тіркеу үшін ауылдық кеңеске сапары басталады және бұл акт ұлттық үйлену рәсіміне органикалық түрде кірді.

Сондай-ақ той пойызының жүру жолында «бөгеттер» орнату, оны гүлдермен және ленталармен безендіру (автомашинаның борттары банттармен безендіріледі) дәстүрі сақталады. Үйлену күні таңертең немесе оның қарсаңында қалыңдықтың жасауын күйеу жігіттің үйіне апарады, бұған дейін әзіл-оспақ сауда-саттығы («жасауды сатып алу») ұйымдастырылады. Мерекенің орталық бөлігі болып табылатын жас үйдегі үйлену тойы әндер мен билермен бірге жүреді. Өткеннен айырмашылығы, жастар жалпы көңілді қатысады. Үйлену тойының екінші күнінің әдет-ғұрыптары да сақталады – қалыңдықтың жас ата-аналарына бару және жастардың үйінде  қалыңдықта «алтын жалату» және бірқатар күлкілі көріністер ұйымдастырылады. Әр түрлі жерлердегі салт-жоралардың бүкіл кешені өте алуан түрлі. Бірқатар аудандарда қазіргі уақытта халықтық үйлену рәсімі неғұрлым толық нысанда өтеді. Екінші жағынан, неке көбінесе қарапайым отбасылық кешпен бірге жүреді.

Барлық жерде баланың туылуына байланысты мерекелер ұйымдастырылады. Олар бұрынғыдай «родины» деп аталады (кейбір аудандарда дәстүр бойынша оларды «крестины» деп атайды) және анасы ауруханадан шыққаннан кейін бірден ұйымдастырылады. Егер бұрын бұл мерекелер баланың шоқындыру рәсімінен өтуімен байланысты болса, қазір олар баланың шоқындыру рәсімінен өткен-өтпегеніне қарамастан ұйымдастырылады. Мұндай жағдайларда әдеттегі түскі ас мол ас-шаймен бірге жүреді, бірақ дәстүрлі  «шоқындыру  ботқа» болмайды.  Туыстарынан басқа көршілер мен жолдастар шақырылады. Балаға «тіске» деп сыйлықтар мен ақша береді. Кіндік шешесінің болмауы, босанған әйелгеқатысты  тыйым салу, ең бастысы, бала шоқындыру  рәсімінен өтпес бұрын «родины» рәсімін өткізу құрылымы қазіргі заманғы мерекені дәстүрлі әдет-ғұрыптарынан айырады. Қазіргі уақытта бұл баланың туылуына, оның есімін атауға  арналған жай  отбасылық мерекесіне айналған.

Сонымен бірге Ресейде шоқындыру рәсімі де қызықты және ерекше болған. Кейбір отбасыларда бұл салт сақталған. Бала туылғаннан кейін бірден шоқындыру рәсімінен өтуі керек, ол үшін кіндік ата-аналар таңдалады, олар өмір бойы өздерінің кіндік баласының өмірі мен әл-ауқатына жауап береді.  Нәресте бір жасқа  толғанда, оны ешкі тонының ішкі жағына отырғызып, шашын алады, баланың төбесіне кірес қырқады, оның мағынасы - арам күштер оның басына ене алмайды және оған билік жасай алмайды.   Әрбір Сочельник мерекесінде  (6 қаңтар) өсіп келе жатқан   кіндік балсы кіндік  ата-аналарына кутья (бал мен көкнәр тұқымы бар бидай ботқасы) әкелу керек, ал олар өз кезегінде кіндік баласына  тәттілерді береді.

Өлгендерді жерлеумен байланысты дәстүрлі рәсімдер ауылдық жерлерде салыстырмалы түрде тұрақты сақталады. Зираттан келген кезде ас беру ұйымдастырылады. Сондай-ақ, ерекше дәстүрде белгіленген күндерде (зиратқа бару арқылы) қайтыс болғандарды еске алу дәстүрі сақталуда.

Көптеген орыс халықтық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері күнтізбемен және адам өмірімен байланысты. Ресейде күнтізбе месяцеслов  деп аталады. Месяцеслов шаруа өмірінің бүкіл жылын қамтыды, ай сайын «сипаттап»  отырды, онда әр күн өз мерекелеріне немесе күнделікті күндеріне, салт-дәстүрлеріне, әдет-ғұрыптарына, табиғи белгілері мен құбылыстарына сәйкес келеді. Халықтық күнтізбе – бұл шаруа өмірінің энциклопедиясы. Оған табиғат туралы білім, ауылшаруашылық тәжірибесі, салт-дәстүрлер, қоғамдық өмір нормалары кіреді. Ұзақ уақыт бойы ауылдар үш күнтізбемен өмір сүрген. Біріншісі – жыл мезгілдерінің өзгеруімен байланысты табиғи, ауылшаруашылық. Екіншісі – пұтқа табынушы, христианға дейінгі дәуірлер, ауылшаруашылық сияқты, табиғат құбылыстарымен байланысты болған. Үшінші, ең соңғы күнтізбе - христиан, православие, онда тек ұлы мерекелердің саны, Пасханы есептемегенде - он екі.