ОРАЗА АЙТ

Ораза айт- ислам дінінің қағидасы бойынша жыл сайын ұсталатын отыз күн ораза аяқталғаннан кейін өткізілетін, үш күндік айт мейрамы. Ораза айт мейрамы сол айттың алғашқы күні таңертең оқылатын екі рәкат айт намазынан басталады. Бұл намазды мал шаруашылығымен айналысқан қазақ қауымы көбінесе даладағы таза, тегіс жерге жиналып оқыған. Қазіргі кезде айт намазы мешіттерде оқылатыны белгілі. Жамағат айт намазынан кейін топ-топ болып айттайды, үйлерге кіре бере-ақ «айт қабыл болсын!»,- деген ізгі тілектер айтып бір-бірлерін құттықтасып мәре-сәре болады.

НАУРЫЗ МЕЙРАМЫ

Наурыз - қазақ халқының жаңа жылы. Парсы тілінде нау - жаңа, роз- күн деген сөз, бұл екі сөз қосылып, «жаңа күн» яғни «жаңа жыл» деген ұғымды береді.  Қазақ халқы уақыт есептеуде бағзы заманнан бері байырғы дәстүрге айналған он екі жылдық мүшелдік күнтізбені қолданды. Осы мүшел жылының басын күн мен түннің көктемдегі теңелуінен  бастап, осы күнді  (22 наурызды) «Ұлыс күні» немесе «Наурыз» деп атады.Наурыз мейрамында әрбір үй наурыз көже жасайды. Наурыз мейрамын құттықтаған қазақтар топ-топ болып, ауылдан-ауылға қыдырып, үй басын түгендеп наурыз көже ішеді. «Наурыз бәйітін» айтып, жаңа жылды қарсы алады. Бір - бірімен құшақтасып, жаңа жастарын құттықтасады. Осы жылда мал басының көбейіп, егін бітік шығып, молшылық болуын тілейді. Қыста сойған соғымнан наурыз мерекесіне арналып сақталған бас наурыз күні қадірлі қариялардың алдына тартылады. Қариялар «Алла отбасыларыңның амандығын, деннің саулығын, дастарханның байлығын берсін, малыңның басы өссін, ағың мол болсын» деген дәстүрлі баталарын береді.

Наурыз – қазақтар үшін де, Азияның көптеген халықтары үшін де бес мың жылдан астам уақыттан бері атап өтіліп келе жатқан жылдың басты мерекесі. Наурыз –көктем мерекесі, табиғаттың жаңаруы, жаңа жылдың басталуы, жаңа өмір. Наурызды тойлаудың  пұтқа табынушылық тамыры бар, бұл табиғатқа табыну мерекесі. Наурыз 22 наурызда күн мен түннің теңескен күні атап өтіледі. Бұл күні аспан денелері: шоқжұлдыздар мен жұлдыздар бір жылдық циклден кейін алғашқы болу нүктелеріне келіп, жаңа жол – шеңберін бастайды.

Сонымен қатар, қазақтар Наурызды «Ұлыстың ұлы күні»"деп атайды, бұл орыс тіліне аударғанда «Халықтың ұлы күні» дегенді білдіреді. «Наурыз» мейрамының атауы ежелгі ирандық «ноу» (жаңа) және «роуз» (күн) деген екі сөзден тұрады. Қазақтарда Наурыз тек мерекенің өзі ғана емес, сонымен бірге наурыздың бүкіл айы деп аталады. Осы айда туылған балаларды «Наурыз» сөзінен шыққан есімдермен атау қабылданған, мысалы ұлдарды – Наурызбай немесе Наурызбек, ал қыздарды – Наурыз немесе Наурызгүл және т.б. атаған. Қазақтардың мифологиялық түсініктері бойынша Наурыз мерекесі қарсаңында жер бетінде бақыт жүреді, сондықтан мереке қарсаңындағы түнді бақыт түні деп атайды, яғни Наурыз – бұл жерге жақсылық, жарық келген күн, гүлдер гүлдей бастағанда, құстар ән айта бастайды, дала шырынды жасыл шөппен жабылады, ағындар ағыла бастайды, Жаңа жыл Жерге түседі. Наурыз –  жер бетінде жақсылық жасалатын күн.

Наурыз – табиғаттың жаңарған, ұйқыдан оянған күні. Бұл өте символикалық мереке және сәйкесінше көптеген дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар Наурызмен байланысты. Сондықтан да жаңа жылдың кездесуіне қазақтар өте жауапкершілікпен қарайтын, оған алдын ала дайындала бастайды, шаруашылықты ретке келтіреді, арықтарды тазалайды, тұрғын үйлерді тазалайды, таза киім киеді, мол дастарқан дайындайды, ал егін, молшылық, жаңбыр, сүт тілектерінің белгісі ретінде тұрғын үйдегі барлық сыйымдылықтарды сүтпен, бұлақ сумен, айранмен және астықпен толтырады. Ырымға сай, Жаңа жылды қалай қарсы алсаң, жылды солай өткізесің. Қарттар айтқандай, Наурыз үйге кірген кезде барлық аурулар мен сәтсіздіктер осы үйді айналып өтуі керек. Наурызды тойлау күні барлығы  бір біріне мерімдікпен қарауға тырысады, кездескенде  құшақтарын ашып, жақсы тілектерін айтады.

Наурызды тойлау күндері молшылық пен ауқаттылықты  білдіретін азық-түлік көптеген тағамдар  дайындалады. Түстен кейін белгіленген жерде бұқаны сойып, «бел көтерер» деп аталатын арнайы ет тағамы пісіріледі.  Қазақтардың ойынша, бұқа ең мықты жануарлардың бірі болып саналды және одан шыққан тағам адамдарға күш пен төзімділік береді деп санайтын. Әр үйде мерекелік дастархан жайылады. Тамақтанар алдында және одан кейін молда ата-бабаларының құрметіне дұға оқиды. Содан кейін жасы үлкен жыл сәтті болу үшін бата (бата) береді.

Мерекелік дастарханның басты тағамы «Наурыз көже» болып табылады. Наурыз көже – жеті құрамдас бөліктен: су, ет, тұз, май, ұн, жарма және сүттен тұратын салттық тағам. Жеті санының өзі қазақтарда қасиетті сипатқа ие. Наурыз көженің жеті компоненті дәннің жеті элементін білдіреді. Наурыз көжеге арналған үлкен қазан бірлікті білдіреді. Наурыз мерекесі әрдайым көңілді өтеді. Жастар алтыбақанға жиналады.Барлығы ән айтып, би билеп, ұлттық ойындар ойнайды. Наурыз айында жасөспірімдер арасында күрес немесе ат жарыстары жиі өтетін. Кейде ұлдар қыздармен бірге ер-тоқымда тұру қабілетімен жарысатын. Сондай-ақ, Наурыз айында айтыстар ұйымдастырылып, ақындар мен суырып салма әншілер өз шеберліктерін ортаға салатын. Наурыз – жер бетіндегі және табиғаттағы барлық адамдардың бірлігі, үйлесімділік, жарық пен жақсылық мерекесі! Көктемнің осы тамаша күнінде баршаңызға махаббат пен бақыт тілейміз!