Тәжіктердің ата-бабалары ежелгі уақытта мыс, қорғасын, алтын, күміс, темір және асыл тастарды өндіріп, қолданған. Орта Азия халықтарының математика және астрономиямен танысуы туралы ең алғашқы жазбаша мәліметтер «Авестада» келтірілген, онда аспан денелерінің қозғалысы, уақытты есептеу жүйесі және кейбір математикалық ережелер туралы мәліметтер бар.

Орта Азиядағы алғашқы мемлекеттік құрылымдар кезеңінде өндіріс пен мәдениет: қолөнер, егіншілік, қала құрылысы, өнер жоғары деңгейге жетті. Діни, саяси және ғылыми сипаттағы жазба ескерткіштер құрылды, олардың көпшілігі араб халифаты әскерлерінің шабуылы кезінде жойылды (VII—VIII ғғ.).IX-XI ғғ. Орта Азия Шығыстың ғылыми ойының маңызды орталықтарының бірі болды.Бұл уақытта астрономиялық обсерваториялар, «Даналық үйлері» кітапханалары, Орта Азия ғалымдары жасаған Греция мен Үндістанның ғылыми мұраларының аудармалары мен түсіндірмелері, сонымен қатар математика, астрономия, минералогия, қолданбалы механика, физика, химия және медицина саласындағы ерекше жұмыстар пайда болды.

Ғылымның дамуына әл-Хорезми, әл-Марвази, Усман Балхи, әл-Фаргани (барлығы — IX ғ.), Әбу-л-Вафа, әл-Худжанди (екеуі де-X ғ.) және басқалар елеулі үлес қосты. Ахмадасарахси, Абулаббас Марвази (екеуі де — IX ғ.), Абузайда Балхи, Джайхони (екеуі де — X ғ.) география және геодезия бойынша алғашқы еңбектері пайда болды. 10 ғ-дың тәжік анонимді географы «Худуд әл-әлем» («Әлем шекарасы») еңбегін қалдырды. ВХІ — XIV ғғ.Хорезм,Бұхара, Мерв, Газна және басқа да қалалар, ал XV ғ. - Ұлықбек астрономиялық обсерваториясымен Самарқандірі ғылыми орталықтарға айналды. Тәжікстанның ортағасырлық қалаларымен Ибн Сина, әл-Бируни(екеуі де — X—XI ғғ.), Омар Хайям (XI—XII ғғ.), әл-Джурджани (12 ғ.), Насир ад-Дина ат-Туси, ас-Самарқанди, Джамаледдин Бухорой, Әлішаха Бухорой(барлығы — XIII ғ.), Убайдулла Бухорой, Мұхаммед ас-Самарқанди, Ансори (барлығы — XIV ғ.) есімдері байланысты В.) және т.б. Самарқанд ғылыми мектебінің жетекші ғалымдары Қази-Заде ар-Руми, ал-каши (екеуі де — XIV-XV ғғ.), ал-Кушчи (XV ғ.) болды.