«Қазақстанның әр этносы - бұл біз бен сіздің жетістігіміз. Көпэтностық - біздің жалпы, ұлы қазынамыз»

Н.Ә. Назарбаев

Дүнген отбасы

Басты бет » Жамбыл облысының этностары » Дүнгендер » Дүнген отбасы

Дүнген отбасы

Дүнгендер – сунниттік исламның қатаң жақтаушылары. Бұл олардың рухани және материалдық мәдениеті мен жалпы өмірін, атап айтқанда отбасы институтын қалыптастыруда шешуші фактор болды.

Дунгендердің түсініктері бойынша отбасы қасиетті. Ол Алланың қалауымен қалыптасады, оның құрамы мен тағдыры алдын-ала анықталған. Алла ана құрсағында ер мен әйел құрып, болашақ ерлі-зайыптылардың есімдерін парақтарға жазып, мұхитқа түсіреді. Бұл парақтар кездескенде, үйлену уақыты келеді. Дүнгендер отбасының тұтастығын қорғап, ежелден келе жатқан отбасылық дәстүрлерді сақтауы керек деп санайды. Негізгі дәстүр –отбасындағы ер адамның үстемдігі. Оның сөзі – барлық үй  ішілері үшін заң болып табылады. Әкесі, отбасының басшысы ретінде, барлық шешімдерді қабылдайды, ең алдымен кірісті алуға және бөлуге байланысты мәселелерді шешеді. Оның құзырына балалардың некесі, отбасының басқа отбасылармен қарым-қатынасы, салт-дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды сақтау және т.б. мәселелер жатады. Әкеге бағынбау мүмкін емес еді. Оның басшылығы мен билігі тек әдет-ғұрыптармен ғана емес, шариғат нормаларымен де қорғалады. Белгіленген дәстүрлерді бұзушыларды Құдайдың қатал жазасы күтеді. Мүлікке мұрагерлік әкеден ұлға өтеді.Сонымен бірге жер барлық ұлдарға бөлінеді, бірақ әкелік үй мен мүлік кішіге беріледі. Бұл үшін оған қарт ата-анасын асырау жауапкершілігі жүктеледі. Отбасы басшысы қайтыс болғаннан кейін және мұра бөлінгеннен кейін отбасының бірлігі бұзылмайды. Барлық ағалардың мүдделерін қозғайтын барлық мәселелер мен оқиғалар олардың үлкенінің басшылығымен шешіледі. Көптеген басқа жағдайларда үлкен ағаның үстемдігі тек номиналды болып табылады. Бұл дәстүр әлі күнге дейін сақталып келеді, дегенмен үлкен отбасын сақтаудың өзектілігі, демек, ауыл шаруашылығын машиналық емес тәсілдермен жүргізудің кең мүмкіндіктері әлдеқайда төмендетті. Қайтыс болған отбасы басшысын еске алу ерлі-зайыптылар мен балалардың қасиетті міндеті болып табылады, олар белгіленген уақытта дұға етуге, еске алу рәсімдерін ұйымдастыруға, қайырымдылық жасауға және майға қуырылған еске алу шелпектерін дайындауға міндетті. Соңғы уақытқа дейін әйелдердің отбасындағы орны барлық жерде олардың тәуелді, тең емес жағдайымен сипатталған, бұл дунген дәстүрінің әртүрлі жақтарында көрінеді, мысалы, ерлердің әйелдерін әңгімесінде «үй адамы»деп атайды.Оның орны – үйде. Күйеуіне және оның туыстарына сөзсіз бағыну – дүнген әйелінің басты қасиеттерінің бірі.

Дүнген отбасында әйел беделге ие болады және ашық жүзбен жүреді. Тұрмыс құрмаған әйелдер бастарын мүлдем жаппауы мүмкін. Қыздар ұлдармен бірге сауат ашып, ислам, араб әліпбиін үйренеді. Шариғат ер адамға бірнеше әйелге үйленуге рұқсат береді, ал ажырасу ол үшін ұят емес, бірақ ол дұрыс емес деп саналады. Әйелдер үшін, егер ажырасудың бастамашысы күйеуі болса, кешірім жоқ және өзін-өзі өлтіруге дейін ауыр зардаптарға әкеледі. Әйелдің жасауын қоспағанда, отбасының мүлкі күйеуінің меншігі болып табылады және оның толық иелігінде болады. Ажырасқан кезде әйелі тек жасауын ғана ала алады. Басқа этностардың өкілдерімен некеге тұруға болашақ жұбайы немесе зайыбы ислам дінін қабылдаған жағдайларда ғана жол беріледі. Барлық қалған некелік одақтар кінәратталады, және бұзушы  отбасының қорғауы мен қолдауынан айырылады. Кішкентай кезінен бастап балаларды ересектерге бағынуға үйретеді.