Қазақстан ұйғыр халқының əдебиеті, ҚХР ШҰАР-дың ұйғыр əдебиетімен тамырлас, сонымен бірге өзінің тарихи жолымен дамыды.  Ауызша халық шығармашылығының ең бай тəжірибесіне, ұйғыр классикалық əдебиетінің демократиялық жəне эстетикалық дəстүрлеріне, сондай-ақ бауырлас түркітілдес халықтар əдебиетінің дəстүрлеріне сүйене отырып, ұйғыр əдебиеті қазіргі кезде халықтың мəдени дамуының маңызды факторы болып табылады.  Ұйғыр классикалық əдебиетінің негізін Махмуд Қашғари («Диван лұғат ат-Түрік» - «Түркі тілдерінің сөздігі») жəне Юсуф Хас-Хаджиб Баласагуни («Кутадгу билик» - «Ізгі білім») қалаған.

Махмуд Қашғари өзінің «Диванында ...» 11 ғасырдағы ұйғыр фольклорының көптеген үлгілерін келтіреді.

Ю.Хас-Хаджибтің «Кутадгу билик» дидактикалық поэмасы - ұйғыр әдебиетінің алғашқы ескерткіштерінің бірі. Ақын, ойшыл, ғалым Ю. Баласағұни өз жұмысында адам өмірінің мәні мен мағынасын қарастырады, қоғамдағы адам мінез-құлқының міндеттері мен нормаларын анықтайды. Сонымен қатар, "Құтадғу білік" поэмасы Қарахан мемлекетінің әлеуметтік-экономикалық, саяси қатынастары туралы бай мәліметтер береді.

М.Қашқари мен Ю. Баласағұни шығармаларының барлық түркітілдес халықтардың мәдени дамуындағы зор маңызы даусыз.

Ұйғыр әдебиетінің дамуында маңызы зор тағы бір ескерткіш-ХІІ ғ.Ахмед Югнакидің адамгершілік мәселелеріне арналған "Хибат-ул Хакайик" поэмасы: жақсылық пен жамандықтың күресі, жомарттық пен сараңдық, қарапайымдылық пен менмендік. Айта кету керек, А.Югнакидің шығармасы Орта Азия мен Қазақстанда кең таралған.

XIII ғасырдағы ұйғыр поэзиясын зерттеудегі маңызды дереккөз-Насреддин Рабгузидің "Кисасс-ул-анбия" ("әулиелер туралы аңыздар") әдебиет ескерткіші.

Ұйғыр әдебиетінің дамуын қазан айына дейінгі кезеңде, ф.ғ. д., профессор М. К. Хамраевтің пікірінше, екі ірі кезеңге бөлу керек – X-XV ғғ. және XVI-XIX ғғ. Ю. Баласағұни, М. Қашқари, А. Югнака шығармашылығының тікелей мұрагері, ұйғыр әдебиеті одан әрі Орта Азия мен Қазақстан әдебиеттерімен ажырамас байланыста дамыды. Ұйғыр әдебиетінің дамуына үлкен әсер еткен Орта Азияның көрнекті ақыны Әлішер Навоидің шығармашылығы болды, оны Мирза Дуглат " өзі ұйғыр бахшысынан шыққан, яғни, кейбір ресми қағаздарды жазған ұйғырлардың хатшылары". Алишер Навоидің әсерін Залели, Новбати, Хиркати, А.Низари, Б. Назым, М. Сайрами және басқа да классикалық әдебиет өкілдерінің шығармаларынан байқауға болады.

Қашғар ақыны Хиркатидің (1634-1724 жж.) шығармашылығы ұйғыр әдебиетінің тарихында елеулі із қалдырды. "Махаббат және еңбек" поэмасында (1670 ж.) оның дүниетанымы, адамдарға деген көзқарасы көрініс тапты. Автордың айтуынша, адам барлық ізгіліктерге ие болуға міндетті.

Керемет ұйғыр ақыны 1-ші қабатта тұрды. XVIII ғасыр. Оның шығармалары жоғары көркемдік және музыкалық ерекшелігімен ерекшеленеді, олар гуманизмнің асыл идеяларына, Отанға деген сүйіспеншілікке толы.

Залелидің замандасы Новбати ұйғыр әдебиетінің тарихына адамгершілік пен әділеттілікті дәріптейтін көрнекті лирикалық ақындардың бірі ретінде кірді.

XVIII ғасырдың аяғы-XIX ғасырдың басында ұйғыр әдебиеті Шакрахун, Ариб, Хислат Қашқари сияқты талантты ақындардың шығармаларымен байытылды. Әдебиетті дамытуға 1-ші жыныс. XIX ғасырда абдураим Низари, Гариби, Зи я и, Сабури ақындарының шығармашылығы үлкен әсер етті.

Ұйғыр әдебиетінің одан әрі дамуы 2-ші қабатқа келеді. XIX ғасыр. Бұл кезеңде ұйғыр халқының Цин үстемдігіне қарсы азаттық қозғалысымен байланысты ірі саяси оқиғалар орын алуда. Бұл кезеңнің әдебиетінде Садыр Палван, Билал Назым, Сейд-Мұхаммед Каши, молла Шакир ақындарының есімдері кездеседі. Олардың жұмысы еңбек халқына деген терең жанашырлықпен, қазіргі шындықтың жамандықтарын әшкерелеумен, отарлық және феодалдық езгіге қарсы азаттық күреске шақырумен байланысты.

Ұйғыр әдебиетінде Билал Назымның, Мусса-бен Айса Сайрамның, Сеид-Мұхаммед Кашидің шығармашылығы ерекше орын алады.